Varant Nedir?

Varant, bir endeksin veya bir varlığın önceden belirlenen bir fiyattan önceden belirlenen bir tarihte veya önceden belirlenen tarihe kadar alma ya da satma hakkı veren sözleşmelerdir.

Varant,  bir endeksin veya bir varlığın önceden belirlenen bir fiyattan önceden belirlenen bir tarihte veya önceden belirlenen tarihe kadar alma ya da satma hakkı veren sözleşmelerdir.     Aslında varant, opsiyon sözleşmelerinin menkul kıymetleştirilmiş halidir. Varant nedir? Hisse senedi, emtia ve para birimlerine küçük sermaye ile kaldıraçlı yatırım yapma imkanı veren, spekülatif ve koruma amaçlı pozisyonlarınızı yönetebileceğiniz standardize edilmiş sözleşmelerdir. Vade tarihi geldiğinde hak, kaydi teslimat ya da nakit uzlaşı metotlarına göre önceden belirlenmek kaydıyla kullanılabilir.

Varant, aslında opsiyon sözleşmelerini kullanan veya ilgi duyan yatırımcılar için biçilmiş kaftan niteliğinde faydalı ürünlerdir. Şimdi bazı arkadaşlarımız “çok riskli” yakıştırması yapabilir; doğrudur, fakat risk ve getirinin doğru orantılı olduğunu unutmamak lazım.

Osiyon ürününden türetilmiş varant, alım ve satım opsiyonlarında her zaman sadece alıcı olabileceğiniz özelliğe sahiptir.

Varant Yatırımı 3 Amaçla Yapılabilir

  • Hisse senetleri emtia ve para birimlerinde kaldıraçlı işlem yapmak isteyen yatırımcılar
  • Yükselen ve düşen piyasalardan gelir elde etmek isteyen yatırımcılar
  • Mevcut hisse yatırımlarını belirli dönemler için koruma altına almak isteyen yatırımcılar

Varantın Özellikleri

  • Varantlar, bir dayanak varlığı belirli bir vadede belirli bir fiyattan alma veya satma hakkı verir.
  • Varantlar, yatırımcısına bir yükümlülük getirmez.
  • Yatırımcının riski sadece varanta yatırdığı para kadardır.
  • Varantlarda açığa satış işlemi yapılamaz. Düşüş beklentisine karşı satım varantlarında alım yapabilirsiniz. Yukarıda da belirttiğimiz gibi varantlarda sadece prim ödeyen tarafta olunabilir.

Varantın fiyatını, varantın içsel değeri ve vade belirler. Aynı şekilde opsiyonda olduğu gibi hesaplaması black and scholes modeline göre yapılır.

Varant ve Opsiyon Farkları

Varant, bir çok özelliğiyle opsiyonlara benzer fakat bir kaç özellik varantı opsiyondan ayırır. Varantların düzenleyicisi genelde bir ihraççı ile olur ve opsiyonun aksine sermaye piyasalarında işlem görürler. Varantlar her ne kadar sermaye piyasalarında menkul kıymet olarak işlem görseler de dayanak varlık hisse senedinin vereceği temettü ve şirkette oy hakkı gibi haklar sağlamaz. Varantlar en çok Almanya, Kore, Hong Kong’da işlem görürler.

Varantlar fiyatlarına göre 3 gruba ayrılırlar.

  • Kârda(In The Money, ITM) Varantlar
  • Başabaş(At The Money, ATM) Varantlar
  • Zararda(Out Of The Money, OTM) Varantlar

Varantlar işlem görme tiplerine göre ise 2 gruba ayrılırlar,

  • Amerikan Tipi Varantlar: Vade başından vade sonuna kadar her gün alım ve satım yapılabilir.
  • Avrupa Tipi Varantlar: Sadece vade sonunda kullanım hakkı verir.

Örnek Alım Varantları

Dayanak Varlık: Garanti Bankası Hissesi (GARAN)

Bugünkü Hisse Fiyatı:10 TL

Varantın Vadesi: 3 Ay

Varantın Vade Sonu Kullanım Fiyatı: 11 TL

Varantın Alım Fiyatı: 0,50 TL

Garanti Bankası’nın 3 aylık Avrupa Tipi(sadece vade sonunda kullanılabilir) alım varantına 1.000 TL yatıran Aysun hanım’ın çeşitli senaryolara göre vade sonundaki kar ve zararını hesaplayalım.

Senaryo 1

Garanti Bankası hissesinin 3 ay sonraki fiyatı 14 TL olmuştur. Bu durumda Aysun hanım’ın 1.000 TL’si ne olmuştur?

Aysun hanım’ın 0,50 TL’ye aldığı alım varantının vade sonu kullanım fiyatı 11 TL idi. Aysun hanım, ayrıca 11 TL’den alım hakkına sahip olmak için 0,50 TL’ye varant almıştı. Toplam maliyeti 11.5 TL oldu. 3 ay doldu ve garanti bankası hissesi 14 TL’ye geldi. Aysun hanım bu durumda 11.5 TL’den garanti bankası alım hakkını kullandığında piyasaya 14 TL’ye satabiliyordu. Yani aldığı her alım varantı için (14 TL – 11.5 TL) 2.5 TL kar etti. Aysun hanım 1.000 TL’si ile 2.000 adet alım varantı almıştı. Her bir varanttan 2.5 TL kar elde ettiğine göre Aysun hanım vade sonunda 5.000 TL Kar elde etmiş oldu. 1.000 TL’de yatırdığı para ile toplamda 6.000 TL parası oldu. Varantın vade sonundaki fiyatı ise dayanak varlığın cari fiyatı ve kullanım fiyatı arasındaki farka eşittir. Yani 14-11= 3 TL. Bu varant, kârda(In The Money, ITM) olan bir varanttır.

Varant Fiyatı= Varantın Cari Fiyatı – Varantın Kullanım Fiyatı

Senaryo 2

Garanti Bankası hissesinin 3 ay sonraki fiyatı 11.5 TL olmuştur. Bu durumda Aysun hanım’ın 1.000 TL’si ne olmuştur?

Aysun hanım’ın 0,50 TL’ye aldığı alım varantının vade sonu kullanım fiyatı 11 TL idi ve Aysun hanım, ayrıca 11 TL’den alım hakkına sahip olmak için 0,50 TL’ye varant almıştı. Bu durumda Aysun hanım 11.5 TL’nin üzerindeki her fiyatta para kazanabilecekti. Fakat vade sonundaki hisse senedi fiyatı da 11.5 TL olduğundan ne kar ne zarar sağlanmış oldu. Vade sonunda Aysun hanım’ın 1.000 TL’si hala 1.000 TL. Ve varantın vade sonu fiyatı yine 0,50 TL. Bu durumdaki varantlara ise başabaş(At The Money, ATM) varant denir.

Senaryo 3

Garanti Bankası hissesinin 3 ay sonraki fiyatı 10 TL olmuştur. Bu durumda Aysun hanım’ın 1.000 TL’si ne olmuştur?

Vade başında GARAN hissesinin piyasadaki fiyatı 10 TL idi. Garanti Bankası Hissesinin fiyatı vade sonunda değişmedi ve yine 10 TL oldu. Aysun hanım’ın 0,50 TL’ye aldığı alım varantının vade sonu kullanım fiyatı 11 TL idi ve Aysun hanım, ayrıca 11 TL’den alım hakkına sahip olmak için 0,50 TL’ye varant almıştı. Toplam maliyet 11.50 TL. Garanti Bankası’nın(Dayanak Varlığın) vade sonundaki fiyatı ise 10 TL. Bu durumda Aysun hanım varant başına 1 TL, her varant için ödediği alım fiyatına 0,50 TL toplamda 1.5 TL zarar etmiştir.

Toplam zarar= 1.5 TL*2000 varant = 3.000 TL’dir. Fakat, varantın tanımını yaparken, varantın yatırımcısına yatırdığı paradan daha fazlasını kaybettiremeyeceğini söylemiştik. Bu durumda Aysun hanım’ın zararı 1.000TL ile sınırlı kalacaktır. Bu durumdaki varantlara ise zararda(out of the money, OTM) varant denir.

Yatırımcılar, yukarıda verdiğimiz örnekteki gibi her zaman vade sonunu beklemek zorunda değillerdir. Amerikan tipi varanta sahip tüm yatırımcılar, vade sonuna kadar piyasaların açık olduğu her an alım satım yapabilirler.

Varantlarda Vergilendirme Nasıldır?

Ülkemizde Hisse senetleriyle aynı şekilde vergilendirilir. Hisse senetlerinde gerçek kişiler için (gelir vergisi ödeyen kişiler için) hisse senedi borsada işlem görüyorsa 3 ay elde tutulduğu takdirde elde edilen değer artış kazançları vergiden muaf tutulmuştur. Varantlarda ise dayanakları yurtiçi kıymet olan hisse ve endeks varantları da bu uygulamaya tabidir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here